wikipediaren lana

PERTZEPZIOA

Zer? Zentzumenak, organo ezberdinen bidez gure inguruko inforrnazioa jasotzeko aukera ematen digu.

Zergatik? Zentzumenak oso garrantzitsuak dira informazioa lortzeko eta gure inguruan ikusten, entzun, ukitu… dugun gauzei erantzuna emateko.

Non? Zentzumen bakoitza organo bat edo batzuk erabiltzen ditu informazioa hartzeko. Adibidez, ikusmenaren zentzumena begien bitartez jasotzen dugu informazioa.

Nola? Zentzumen organoak bost dira: ikusmen, entzumena, ukimena, dastamena eta usaimena.

Ezagutzea eta erlazionatzea:

Beste pertsonak ikusten ditugu, gauzak ukitu, musika entzun, dastatu, elikagaiak usaindu eta abar. Ikusten duzunez, gizaki bizidunak gure inguruan erlazionatzen eta harremanetan jartzen gara.

Ba ahal dakizu nola gertatzen den?

Errealitatearekin kontaktuan:

Gizaki bizidunak, beti gure ingurunearekin kontaktuan gaude eta era horretan konturatzen gara zer gertatzen den gure inguruan, aldaketaren bat gertatzen bada horri erantzutea eta era komunikatibo batean besteei antzemandakoa esatea.

Informazioa jasotzea:

Zentzumenen bitartez badakigu ezagutzen dugu gure inguruan dauden objektuak nolakoak diren, beraien posizioa eta hauen aldaketak.

Zentzumen garrantzitsuenak bost dira: ikusmena, entzumena, dastamena, usaimena eta ukimena. Zentzumen organoak jasotzen duten informazioa garunari segituan bidaltzen dio.

Erantzuna:

Informazioa jaso eta gero, garuna, erantzun bat bidaltzeaz arduratzen da. Adibidez, soinu gogor bat gure entzumenari kalte egiten dio.

Nerbioen sistema:

Pertsonen nerbioen sistema garuna, medula espinala eta nerbioaz osatuta dago. Denok elkarrekin lan egiten dute gorputzaren mugimenduzko erantzunak koordinatzeko.

Neuronak nerbio sistemaren zelulak dira. Informazioa bidaltzen dute nerbioetatik garunaraino. Gero erantzuna medula espinalera eramaten dute.

Nerbioak zuntz luzeak eta finak dira. Gorputzan zehar daude eta garunera informazioa eramateko arduraduna dira.

Garuna:

Nahi duzu zer gehiago egiten duen?

Garuna buruaren barnean dago eta burezurren hezurren bitartez babestua dago. Organo garrantzitsu bat da gorputzaren beste organoen funtzionamenduaz arduratzen delako. Garunaren alde bakoitza akzio ezberdinak kontrolatzen ditu. Esate baterako: mugimendua, ukimena, dastamena, ikusmena, oreka, entzumena, mintzamena, emozioa eta portaera eta konparazioa ( nola idatzi).

Gizakiaren garuna makina inteligente bat da. Operazio matematikoak egiteko gai da, ikusi duguna memorian gordetzeko eta arazoak konpontzeko.

IKUSMENA

Koloreak, tamainak,formak eta soinuak. Ikusmena eta entzumena kanpoko errealitatearekin kontaktuan jartzen gaituzte.

Ikusmena zentzumen garrantzitsuena da. Begiak ikusmenaren organoak dira. Betazal, betile eta bekainaren bidez babestuak daude. Malkoak begiak hezeak mantentzeko erabilgarriak dira.

Begien atalak:

Bekainak eta betileak, begietan hautsa eta izerdia sartzea eragozten dute. Malko guruinak, malkoak banatzen dituzte begiak garbitzeko.

Irisa kolore desberdinak izan ditzake. Argia begi minaren bitartez sartzen da. Kristalinoa objektu desberdinak fokatzeko aukera ematen digu. Erretina begiaren hondoan dago eta kolore, tamaina eta formaren sentsazioak barneratzen ditu.

Nerbio optikoa informazioa garunera bidaltzen du.

Oso sentikorrak dira: badakizue gizaki baten begiak 1600 metrora dagoen bela bat ikusten dute. Gainera esan beharra dago gizaki batek 10000 kolore desberdin ezagutu dezakeela.

ENTZUMENA

Entzumenaren organoa oso delikatua da. Aipatzekoa da entzumena hiru zatitan banatuta dagoela: barne entzumena, erdiko entzumena eta kanpoko entzumena.

Barneko entzumenean karakola dago, bertatik entzun nerbioa ateratzen da eta honek informazioa garunera eramaten du.

Erdiko entzumenean hezurrezko katez ( estribo, Yunke eta Martillo) eta Eustakioren tronpaz osatua dago; azkeneko honek eztarriarekin komunikatzen da.

Kanpoko entzumena belarriaz osatua dago. Honek soinuak biltzen ditu kanpoko entzumen konduktua eta tinpanoa, dardaka egiten duela soinuzko uhinak ailegatzen direnean.

DASTAMENA

Dastamena elikagaien gustuaz jakinarazten gaitu eta usaimena gauzen usaimenaz abisatzen gaitu. Azala eguzki eta haizeaz babesten gaitu.

Mingaina elikagaien egoeraz abisatzen gaitu,hau da, hotzak edo beroak dauden ala ez momentu horretan. Mingainaren lau zatiak helburu ezberdinak dituzte hau da oinarrizko lau zaporeak antzematea: gazia, garratza, gozoa eta garratza hain zuzen ere.

Mingaina

Mingainaren kanpoko aldea, dastamen papilak daude zeintzuk zapore desberdinak antzemateko arduratzen direnak. Hauek bildutako informazioa dastamen nerbioetara pasatzen dira, zeintzuk garunera bidaltzen duten informazioa.

Osasuntsu eta gozoak:batzuetan elikagai osasuntsuenak ez dira gustu hoberen dutenak. Tartak, izozkiak, txokolatea eta gozokiak zapore ona dute, bano ez da hauetaz gaizki ohitu behar.

USAIMENA

Usaimenak inguruan dauden usainak antzemanetan ditu. Zentzumena animalietan garatuagoa dago gizaki bizidunetan baino. Hala ere, gizakia 400 tik 2000 usain desberdinak ezagutu ditzake.

Garapena:

1. airea sartzen denean sudurra berotu eta hezetu egiten du

2. ile masalak arnasa hartzerako partikulak barneratzen ditu.

3. likin menbrana aireko substantzia kimikoak biltzen ditu.

4. zilikoak sentiberak dira substantzia kimikoei dagokionez.

5. usaimen nerbioka garunari mezuak bidaltzen dio.

UKIMENA

Plaka babesgarria:

Azalaren helburua gorputza kanpoko inguruaz babesten du. Gainera, azalean nerbio bukaera dago eta hauek ukimenaren bitartez jasotako informazioa garunari bidaltzen dio eta informazio hori ukimena biltzen du: hotza, beroa, mina, leuntasuna eta abar.

Ba ahal dakigu sentsazio behar direla pertzepzioa emateko?

Pertzepzioa funtzio psikiko bat da, bertan organismoaz eta sentsazioak erabiliz informazioa hartzen dute.

Lehenengoak pertzepzioa aztertzen hasi zirenak Herman von Heimboltz, Gustay Theodor Fechner besteen artean izan ziren, hauek estimulu fisikoaren magnitudea eta hartutako magnitudearen erlazioak aztertu zituzten.

Esan beharra dago, gaur egun beste pertzepzio mota batzuk aztertzen direla ezagutzen ditugunaz aparte, hau da, berezko pertzepzioa edo orekaren pertzepzioa.

Pertzepzioa prozesu kognitiboaren lehenengo pausoa da, horren bitartez inguru hurbileko objektuen informazioa erakartzen dute pertsonek. Sentsazio hauek erabiliz edo honen laguntzaz inguru hurbileko errepresentazio zehatz bat egiteko aukera ematen digu.

SENTSAZIOAK

Pertzepzioaren prozesua, Hermann von Helmhotz ordez, ezaugarri konstruktiboa eta inferentziara da, barne errepresentazio bat egiten da kanpoan gertatzen denarekin, hala ere esan beharra dago era hipotesi batean egiten dela.

Informazioa errezeptoreri ailatzen zaie eta analizatzen da poliki-poliki memoriatik datozen informazioa, eta errepresentazio eta interpretazio bat egitea laguntzen du.

Bukatzeko pertzepzioaren bitartez informazio guztia gordetzen da eta aurrera eramaten da. Gerta daiteke objektu bati buruzko ezaugarri ezberdinak egon daitezke eta pertzepzioa erabiliz, egin behar den ekartzea zein objektutik datozen erabakitzea eta horretaz gain erabakitzea ere objektu bakar bat dela.